Zbatimi i Ligjit për Kontrollin e Duhanit në Gjykata

Në maj të vitit 2013, Kosova miratoi ligjin e ri për kontrollin e duhanit me synim të mbrojtjes së shëndetit publik, të gjeneratave të tanishme dhe të ardhshme nga pasojat shkatërruese shëndetësore, sociale, ekonomike dhe mjedisore të konsumimit të duhanit dhe ekspozimit ndaj tymit të duhanit me të cilin ndalohet 100% pirja e duhanit në hapësirat e mbyllura.

Edhe pse misioni i gjykatave në Kosovë është që të sigurojë sundimin efektiv të ligjit, monitorimi i tyre ka treguar se tymosja e duhanit në ndërtesat e gjykatave nuk është kudo e ndaluar plotësisht. Vetë gjyqtarët dhe personeli i gjykatave tymosin duhan në zyrat e tyre, duke demonstruar në mënyrë të qartë mungesën e sundimit të ligjit në hapësirat e gjykatës.

Në periudhën tremujore 01 gusht deri më 30 tetor 2013 është realizuar monitorimi sistematik i zbatimit të ligjit për kontrollin e duhanit në shtatë gjykatat themelore të Kosovës. Monitorimi ka treguar që respektimi i Ligjit në gjykata është i pjesërishëm. Përkundër faktit që shenjat për ndalimin e pirjes së duhanit janë vendosura në të gjitha gjykatat, nga vizitat është konstatuar se në 9 (nëntë) raste që ligji është shkelur herë nga personeli administrativ dhe nga vet gjyqtarët.

Edhe pse pjesa më e madhe e personelit të gjykatave është jo duhan pirëse, hulumtimi ka treguar që nuk janë të informuar për mundësinë e lajmërimit në numrin falas publik kur u shkelet e drejta e tyre për një ambient të punës pa tym duhani. Atyre u pengon pirja e duhanit nga të tjerët dhe kolegët e tyre në vendin e punës. Të ekspozuar ndaj tymit të duhanit, respektivisht pirjes pasive të duhanit, personeli përjeton reaksion fiziologjik – djegje të syve, nevojë për ajër të pastër dhe produktivitet të zvogëluar në punë. Shumica e personelit të gjykatave është mësuar te mos reagoj fare kur në ambientin e punës janë të pranishëm kolegë që tymosin duhan dhe kolegë që nuk tymosin duhan.

Në zinxhirin e gjatë që fillon nga përpilimi i Ligjit për kontrollin e duhanit, miratimit të Ligjit në parlamentin e Kosovës dhe dekretimit nga Presidentja, ngritjes së vetëdijes së qytetarëve, zbatimit të ligjit nga autoritetet inspektuese dhe sanksionimet në rast të shkeljes, hallka më e dobët ka mbetur procedimi efikas i lëndëve të ngritura dhe sanksionimi i pa diskutueshëm dhe me kohë i subjekteve apo personave fizik në rast të mos respektimit së Ligjit.

Për ta forcuar zbatimin e ligjit nevojitet mbështetje aktive e autoriteteve inspektuese në ngritjen e kapaciteteve përmes trajnimit për përpilim të duhur të lëndëve, vazhdim të monitorimit dhe përcjelljes së lëndëve në gjykata për procedim më efikas të tyre, publikim të vendimeve dhe numrit të vendimeve të gjykatës ndaj subjekteve të ndëshkuara afariste.

Me qëllim të parandalimit të përhapjes së dukurisë së shkeljes së ligjit për kontroll të duhanit dhe përcjelljes së mesazhit të qartë se ato subjekte që shkelin Ligjin domosdoshmërish sanksionohen dhe sanksionohen pa vonesë, të gjitha gjykatat nevojitet të trajtojnë me prioritet lëndët që kanë të bëjnë me mos respektim të ligjit e posaçërisht në sezonin e dimrit kur tendenca dhe frekuenca e shkeljeve në hapësirat e mbyllura është shumë më e lartë.

Shkarko Raportin

Breathe Freely – Merr frymë shlirë

As the newest country in Europe, Kosovo is struggling with law enforcement in many fields. Oppressed for many years, Kosovo society was not in a position to develop and nurture a law-abiding culture. Adding to this the scarce capacities and lack of clear organizational structure of the implementing authorities, it seems almost impossible to even think about effective enforcement of the new tobacco control policies.

The cultural change will happen if Kosovo citizens get mobilized in support of the enforcement process and actively support the implementing authorities in their day-to-day efforts to enforce the tobacco control law.

Throughout the project duration KADC has created and built a greater cohesion among all stakeholders interested in effective law enforcement increasing the awareness about the cultural change the enforcement of the new Law on tobacco control is bringing in our country.

KADC has organized seven roundtables in seven major municipalities of Kosovo on “The cultural change in our society the enforcement of tobacco control Law is bringing”. The roundtables have brought together representatives of municipal NGO’s, local implementing authorities and media to collaborate and work together in supporting the enforcement of the tobacco control in their municipalities.

The debate and media presence in roundtables has produced local news increasing the awareness of the citizens about the new tobacco control policies and has generated wide public attention for the need to support the enforcement of the tobacco control law.

To improve the enforcement of the tobacco control law in public areas, schools, Government, health and judicial institutions and everywhere else where the law bans smoking there is a need:

To initiate and conduct a broad public awareness raising campaign.
Utilize the established coordination working groups in their day-to-day work to ensure a smokefree environment in Kosovo and encourage and support the mutual cooperation of central and local inspectorate authorities in their endeavours to ensure the law enforcement throughout Kosovo.
Functionalize the rotation of inspectors and conducting joint rotational visits with mixed inspection teams from both central and local level authorities.
Increase the awareness of law enforcement efficiency (justice in motion) by publishing the number and content of the executed fines of tobacco control law violations as an essential measure to prevent others in breaking the law.
And finally to track reported and filed tobacco control law violation cases in the courts and initiate tobacco case prioritization at the judicial institutions.

Tryeza në Ferizaj

Tryeza e rrumbullakët në Ferizaj

“Ndryshimi kulturor që po e sjellë zbatimi i ligjit për kontrollin e duhanit në shoqërinë tonë” – Komuna e Ferizajt –

E Premte, 15 Nëntor 2013

Takimi i organizuar sot nga KADC në bashkëpunim me OJQ “INPO”, zyrën e OBSH- Prishtinë dhe Ministrinë e Shëndetësisë kishte për qëllim ngritjen e vetëdijes së qytetarëve për respektimin e Ligjit për kontrollin e duhanit dhe nxitjen e organeve përgjegjëse në kryerjen e detyrave ligjore për mbikëqyrjen efektive të zbatimit të këtij ligji.

Në takim morën pjesë përfaqësues nga Ministria e Shëndetësisë, OBSH, KADC, OJQ “INPO”, Policia e Kosovës- drejtoria e përgjithshme dhe përfaqësues nga rajoni i Ferizajt, inspektorati sanitar qendror, inspektorati sanitar komunal- Ferizaj, Kaçanik, Hani i Elezit, Kamenicë, inspektorati i arsimit, IKSHP- dega në Ferizaj, përfaqësues të shoqërisë civile dhe media nga komuna e Ferizajt.

Nga diskutimet në këtë takim u konstatua se zbatimi i ligjit për kontrollin e duhanit në komunën e Ferizajt është relativisht i ulët. Ka shkelje të ligjit (tymosje të duhanit) në lokalet gastronomike; nuk përjashtohen rastet e tymosjes së duhanit në institucionet publike duke përfshirë këtu edhe institucionet arsimore sidomos në oborre të tyre.

Përfaqësues të qytetarëve dhe shoqërisë civile deklaruan se ka shkelje të vazhdueshme të ligjit (tymosje të duhanit) në hapësirat e mbyllura dhe kërkuan një qasje gjithëpërfshirëse të inspektoratit në zbatimin e ligjit duke ndëshkuar subjektet shkelëse të ligjit, pasi që toleranca ndaj atyre jep mesazh të gabueshëm dhe dëmton subjektet afariste që e respektojnë ligjin.

Me ftohjen e motit, subjektet gastronomike në Ferizaj kanë filluar ndërtimin e hapësirave shtesë në të cilat lejohet pirja e duhanit. Sipas pjesëmarrësve, këto hapësira nuk i përmbushin kriteret e parapara me ligj për hapësira të hapura, dhe aty duhet ndaluar pirja e duhanit apo të modifikohen në përputhje me ligjin.

Një dukuri shumë shqetësuese u përmend të jetë shitja e produkteve të duhanit fëmijëve dhe nga fëmijët në duke shtruar nevojën urgjente për një angazhim më të madh të inspektoratit komunal të tregut për eliminimin e kësaj dukurie.

Përfaqësues të inspektoratit sanitar në komunën e Ferizajt thanë se janë të angazhuar për zbatimin e ligjit për kontrollin e duhanit duke përmendur këtu edhe vështirësitë me të cilat ballafaqohen siç është mungesa e stafit dhe vështirësitë në shqiptimin e gjobave personave fizik. Sipas këtij inspektorati që nga hyrja e në fuqi e ligjit për kontrollin e duhanit janë përpiluar 2 procesverbale. Gjithashtu shtuan se pas gjatë 2 javëve të ardhshme do të intensifikojnë inspektimet për eliminimin e hapësirave shtesë që janë në kundërshtim me ligjin.

Policia e Kosovës e përfaqësuar nga drejtoria e përgjithshme dhe ajo rajonale shprehu gatishmërinë të asistojë inspektoratin në zbatimin e ligjit për kontrollin e duhanit dhe se është e përkushtuar që ta zbatoj ligjin me përpikëri.

Rekomandimet e nxjerra nga takimi

Të formohet grupi koordinues për mbikëqyrjen e zbatimit të ligjit për kontrollin e duhanit në rajonin e Ferizajt i përbërë nga: IKSHP- dega në Ferizaj (Sylejman Topalli- kryesues i grupit koordinues), inspektorati sanitar- Ferizaj (Enver Sopa), inspektorati sanitar- Hani i Elezit (Fatbardha Bushi), inspektorati sanitar- Kaçanik (Besnik Bajra), departamenti i arsimit-Ferizaj (Prenk Gashi), inspektorati i tregut- Ferizaj, OJQ “INPO” (Samir Reka), OJQ “Nisma për aktivizim” (Albion Sherifi), OJQ “ADAT” (Elhad Hajdini), Policia e Kosovës- rajoni i Ferizajt (një përfaqësues) dhe përfaqësues nga mediet lokale (TV Tema).
Të mbahen takime të rregullta- së paku një herë në muaj të grupit koordinues për mbikëqyrjen e zbatimit të ligjit për kontrollin e duhanit në rajonin e Prizrenit.
Të gjitha palët e përfshira në grup të raportojnë së paku një herë në muaj pranë grupit koordinues për punën e tyre dhe hapat që do të ndërmarrin për përmirësimin e zbatimit të ligjit për kontrollin e duhanit.
Të identifikohen të ashtuquajturat “pika të nxehta”- vendet ku ka shkelje më të shpeshta të ligjit dhe të njëjtat të jenë subjekt i vizitave sistematike dhe i ndëshkimeve të parapara me ligj në rast se gjenden shkelje.
Të organizohen vizita inspektuese të përbashkëta të inspektoratit komunal sanitar dhe policisë së Kosovës- rajoni i Ferizajt me prioritet në mjediset ku shkeljet e ligjit janë më të shpeshta.
Të organizohen vizita inspektuese sipas mekanizmit rotativ ndërmjet inspektorateve të komunave që bëjnë pjesë në rajonin e Ferizajt.
Të rritet bashkëpunim mes inspektoratit sanitar dhe lokaleve gastronomike me qëllim të informimit të tyre rreth kushteve të hapësirave shtesë (të hapura) ku mund të lejohet pirja e duhanit dhe eliminimi i atyre të ndërtuara në kundërshtim me ligjin.Të rritet niveli i bashkëpunimit ndërmjet inspektoratit sanitar qendror dhe komunal për koordinim dhe raportim për zbatimin e ligjit për kontrollin e duhanit.
Të përpilohet një qarkore informative për rregullat e ndalimit të pirjes së duhanit në institucionet arsimore dhe t’u dërgohet drejtorëve të të gjitha shkollave në rajonin e Ferizajt.
Të rritet angazhimi i inspektoratit komunal të arsimit për mbikëqyrjen e zbatimit të ligjit në institucionet e arsimit.