Çfarë duhet të ndryshojë që Kosova të jetojë me standarde evropiane.

Kosova ka Ligjin për Kontrollin e Duhanit dhe ndryshime plotësuese, por zbatimi, produktet e reja të nikotinës, shitja pranë shkollave dhe marketingu digjital mbeten pika të dobëta.

BE përdor Direktivën për Produktet e Duhanit 2014/40/EU dhe po rishikon kornizën për produktet e reja, aromat, e-cigaret, paketimin, paralajmërimet dhe mbrojtjen e fëmijëve.

Hendeku kryesor është zbatimi real dhe përditësimi i rregullave për vape, nikotinë, reklama online dhe mjedise pa tym/aerosol.

KADC duhet ta shtyjë Qeverinë, Kuvendin, ministritë, inspektoratet dhe komunat drejt harmonizimit ligjor dhe zbatimit të matshëm, gjithmonë në partneritet dhe me prova publike.

Kosova ka strategji dhe institucione për mjedisin/klimën, por cilësia e ajrit dhe zbatimi komunal mbeten të dobëta, sidomos aty ku ndotja prek shëndetin publik.

BE ka Direktivën e re 2024/2881 për cilësi të ajrit, me standarde më të rrepta, monitorim, informim publik dhe plane efektive për përmirësim deri në 2030.

Hendeku është te monitorimi i besueshëm, transparenca, planet komunale që zbatohen dhe përgjegjësia kur masat nuk japin rezultat.

KADC duhet të kërkojë matje publike, afate, raporte periodike, zbatim të planeve lokale dhe lidhje të qartë mes ndotjes së ajrit dhe shëndetit të fëmijëve/qytetarëve.

Kosova ka Ligjin për Ujërat e Kosovës, por lumenjtë kërkojnë mbrojtje më të fortë nga ndotja, ujërat e zeza, shfrytëzimi pa kontroll dhe projektet që rrezikojnë rrjedhat natyrore.

BE përdor Direktivën Kornizë për Ujërat 2000/60/EC, e cila kërkon ndalim të përkeqësimit dhe arritje të gjendjes së mirë për lumenj, liqene dhe ujëra nëntokësore.

Hendeku është te vlerësimet e plota mjedisore, kontrolli i lejeve, trajtimi i ujërave të ndotura dhe mbrojtja e lumenjve nga hidrocentralet ose ndërhyrjet që i thajnë/degradojnë.

KADC duhet ta zhvillojë këtë kauzë me arkiv, partnerë mjedisorë dhe kërkesa të qarta: transparencë për lejet, rishikim të dëmit dhe mbrojtje të lumenjve si pasuri publike.

Kosova ka ligje për mbeturina dhe nisma edukative, por zbatimi lokal, ndarja në burim, riciklimi, deponitë ilegale dhe përgjegjësia e prodhuesve mbeten sfida të mëdha.

BE përdor Direktivën Kornizë për Mbeturina 2008/98/EC dhe parimin e hierarkisë së mbeturinave: parandalim, ripërdorim, riciklim, rikuperim dhe deponim si opsion i fundit.

Hendeku është te sistemi praktik: ndarja, grumbullimi, riciklimi, edukimi, tregu për materiale të ricikluara dhe kapaciteti komunal për zbatim.

KADC duhet të shtyjë për plane komunale të matshme, edukim të nxënësve, pilotime praktike, koalicione me biznese dhe skema që e bëjnë ekonominë qarkore të dukshme.

Kosova ka pasuri natyrore dhe Ligj për Mbrojtjen e Natyrës, ndërsa puna CBC e KADC tregon potencial për turizëm malor, biodiversitet, shtigje dhe zhvillim lokal.

BE e lidh natyrën me direktivat për habitate/biodiversitet, Natura 2000 dhe agjendën për turizëm të qëndrueshëm, të gjelbër, digjital dhe rezilient.

Hendeku është te menaxhimi i destinacionit, ruajtja e biodiversitetit, siguria në male, standardet e shërbimeve dhe promovimi i Kosovës pa e dëmtuar natyrën.

KADC duhet ta pozicionojë Promovo Kosovën si kauzë zhvillimi: turizëm malor, shtigje, komunitete lokale, kërkim-shpëtim, biodiversitet dhe standarde evropiane.