Licencë e veçantë
Licencimi i dyqaneve të specializuara duhet të udhëhiqet nga Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit, me kushte të qarta për mbrojtjen e të miturve.
Fushatë aktive - KADC
Si duhet të rregullohen vape-t pranë shkollave?
Fëmijët nuk duhet ta takojnë nikotinën në rrugën për në shkollë, te arka e marketit ose në raftet ku familja blen ushqim. KADC kërkon rregullim më të fortë, më të zbatueshëm dhe më të afërt me standardet evropiane.
Kërkesa kryesore
Duhani dhe vape-t nuk duhet të shiten aty ku blihet ushqimi.
Kosova duhet ta ndajë qartë produktin që krijon varësi nga jeta e përditshme e familjeve. Duhani, vape-t dhe produktet e nikotinës nuk duhet të jenë në të njëjtin vend ku fëmijët shohin bukën, pemët, perimet, pijet dhe produktet shkollore.
Modeli që KADC propozon është i thjeshtë: shitje vetëm në dyqane të specializuara dhe të licencuara nga autoriteti përgjegjës për tregti, me kontroll moshe, pa ekspozim publik, pa marketing të aromave dhe me përgjegjësi të qartë kur ligji shkelet.
Parimi
Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit duhet ta trajtojë licencimin si instrument mbrojtjeje publike, jo vetëm si procedurë biznesi. Sa më pak pika shitjeje të zakonshme, aq më pak normalizim i nikotinës te fëmijët.
Jo në dyqane ushqimore
Produktet e nikotinës nuk duhet të shiten aty ku fëmijët hyjnë për ushqim, pije, fruta, perime apo produkte të përditshme familjare.
Distancë nga shkollat
Licencat duhet të marrin parasysh afërsinë me shkolla, çerdhe, klube sportive dhe hapësira ku mblidhen të rinjtë.
Pa ekspozim e reklama
Paketimet, aromat, posterët dhe vendosja pranë arkës nuk duhet ta kthejnë nikotinën në impuls blerjeje ose trend për të rinjtë.
Kontroll moshe që matet
Inspektimi duhet të përdorë prova praktike: kontroll të ID-së, shitje testuese, gjoba dhe pezullim licence për shkelësit përsëritës.
01
Larg shkollave
Problemi
Kur duhani, vape-t dhe produktet e nikotinës shiten në markete, kioska ose pika të përditshme pranë shkollave, fëmijët i shohin si mall normal të konsumit. Nikotina nuk duhet të jetë pranë bukës, patateve, domateve dhe gjërave që familjet blejnë çdo ditë.
Si duhet rregulluar
Kosova duhet të kalojë drejt shitjes vetëm në dyqane të specializuara dhe të licencuara për duhan e nikotinë, me distancë reale nga shkollat, kontroll moshe, pa ekspozim publik dhe me inspektim të matshëm.
Kush duhet të veprojë
Ministria e Industrisë, Ndërmarrësisë, Tregtisë dhe Inovacionit për licencimin e dyqaneve të specializuara; Ministria e Shëndetësisë, Ministria e Arsimit, komunat dhe inspektoratet për standarde, mbrojtje të fëmijëve dhe zbatim.
Çfarë mund të bëjë qytetari
Qytetari mund të kërkojë që shitja të largohet nga rruga e përditshme e fëmijëve, ta nënshkruajë peticionin dhe, kur sheh shkelje të ligjit për duhanin, ta përdorë kanalin zyrtar 0800 11 000.
02
Jo aroma mashtruese
Problemi
Aromat, paketimet dhe gjuha argëtuese e bëjnë nikotinën të duket si produkt i padëmshëm. Kjo e ul vigjilencën e prindërve dhe e rrit tërheqjen te fëmijët e adoleshentët.
Si duhet rregulluar
Rregullimi duhet të kufizojë aromat dhe format e prezantimit që maskojnë varësinë nga nikotina, sidomos kur produktet mund të shihen ose arrihen nga të miturit.
Kush duhet të veprojë
Institucionet shëndetësore, autoritetet e tregut, inspektoratet dhe vendimmarrësit që përditësojnë rregullat për produktet e reja të nikotinës.
Çfarë mund të bëjë qytetari
Familjet dhe shkollat mund ta trajtojnë këtë si çështje edukimi: të flasin për varësinë, jo vetëm për shijen apo pamjen e produktit.
03
Jo marketing agresiv
Problemi
Promovimi në rrjete sociale, portale, video të shkurtra dhe formate argëtuese mund ta anashkalojë ligjin dhe ta vendosë nikotinën përpara të rinjve pa u dukur si reklamë klasike.
Si duhet rregulluar
Duhet monitorim i reklamimit digjital, transparencë për përmbajtjet e sponsorizuara, ndalim i targetimit të të miturve dhe reagim ndaj taktikave që normalizojnë përdorimin e vape-ve.
Kush duhet të veprojë
Institucionet për mbrojtjen e konsumatorit, rregullatorët e mediave/platformave, inspektoratet dhe vendimmarrësit e shëndetit publik.
Çfarë mund të bëjë qytetari
Qytetarët, prindërit dhe mediat mund të raportojnë shembuj publikë, të kërkojnë llogaridhënie dhe të mos shpërndajnë përmbajtje që e bën nikotinën trend për të rinjtë.
04
Informim për familjet
Problemi
Shumë prindër, mësimdhënës dhe nxënës nuk kanë informacion të qartë për varësinë nga nikotina, aromat, përqendrimin, marketingun dhe rrezikun për shëndetin e të rinjve.
Si duhet rregulluar
Duhet paketë e qartë materialesh për shkolla dhe familje: fakte të thjeshta, gjuhë jo moralizuese, udhëzime për bisedë me nxënësit dhe rrugë zyrtare për raportim të shkeljeve.
Kush duhet të veprojë
Shkollat, prindërit, institucionet arsimore e shëndetësore, mediat dhe organizatat që punojnë me të rinjtë.
Çfarë mund të bëjë qytetari
Çdo familje mund ta hapë bisedën pa stigmatizim: çfarë është nikotina, si krijohet varësia, si ndikojnë reklamat dhe ku kërkohet ndihmë apo veprim institucional.
Çfarë tregojnë shtetet tjera
Rregullimi serioz e largon nikotinën nga hapësirat e zakonshme të fëmijëve.
Kosova nuk ka nevojë ta shpikë nga e para modelin. Shtete të ndryshme kanë vendosur licencim, kufizim të pikave të shitjes, ndalim ekspozimi dhe kalim drejt shitjes së kontrolluar në dyqane të specializuara.
Holanda
Nga supermarkete drejt dyqaneve të specializuara
Holanda ndalon shitjen e duhanit dhe cigareve elektronike në supermarkete, hotele, restorante dhe bare; qeveria ka vendosur edhe kalim gradual drejt shitjes vetëm në dyqane të specializuara.
HolandaRregulla të qarta për bizneset
Udhëzimi zyrtar për bizneset e thotë qartë: duhani, vape-t dhe produktet e ngjashme nuk shiten në supermarkete, mini-markete, online apo në pika të zakonshme ushqimore.
SpanjaRrjet i autorizuar, jo shitje e shpërndarë kudo
Spanja e mban shitjen me pakicë të produkteve të duhanit përmes rrjetit të autorizuar të expendedurías, me kritere për distancë, popullsi, shëndet publik dhe mbikëqyrje shtetërore.
OBSH / EvropëEkspozimi në pikë-shitje është reklamë
OBSH thekson se ekspozimi i duhanit në pika shitjeje funksionon si reklamë dhe lidhet me rritjen e ekspozimit të të rinjve ndaj produktit.
AngliaProduktet larg syrit të të rinjve
Qeveria britanike e bazon ndalimin e ekspozimit në dyqane te fakti se shfaqja e produkteve të duhanit mund të nxisë pirjen e duhanit te të rinjtë.
NSW, AustraliLicencë, një pikë shitjeje dhe pa ekspozim
NSW kërkon licencë të vlefshme, shitje vetëm nga një pikë e kontrolluar në lokal, ndalim ekspozimi dhe kontroll moshe për duhanin dhe produktet e ngjashme.
Puna e KADC
Kjo kërkesë del nga puna shumëvjeçare për ligj, zbatim dhe mbrojtje të të rinjve.
Materialet e publikuara nga KADC tregojnë të njëjtën vijë: nikotina duhet të largohet nga normaliteti i përditshëm i fëmijëve dhe institucionet duhet të kenë përgjegjësi të qartë për zbatimin e ligjit.
Ndikimi i përdorimit të “Vape”-ve tek të rinjtë
Përmbledh pse përdorimi i vape-ve te të rinjtë duhet të trajtohet si çështje parandaluese dhe shëndet publik.
Rreziqe të rënda shëndetësore
Material i KADC për rreziqet shëndetësore që lidhen me produktet e nikotinës dhe nevojën për veprim parandalues.
Strategjitë dhe taktikat e industrisë së duhanit
Tregon pse politika publike duhet të mbrohet nga ndikimi i industrisë dhe nga taktikat që normalizojnë nikotinën.
Raporto shkeljet në 0800 11 000
Udhëzon qytetarët drejt kanalit zyrtar për shkelje të ligjit për kontrollin e duhanit.
Rritet presioni qytetar për zbatimin e ligjit
Shembull nga puna e KADC ku problemi i zbatimit trajtohet përmes presionit publik dhe kërkesës për përgjegjësi institucionale.
Për fëmijët
Kosova mund ta bëjë hapin e duhur: nikotina jashtë marketeve dhe larg shkollave.
Kjo është kërkesë për ligj më të qartë, zbatim më të fortë dhe partneritet më serioz mes institucioneve, shkollave, prindërve, mediave dhe qytetarëve.